การใช้งานเครื่องทดสอบความเป็นฉนวน (Insulation Tester/Megohmmeter) รุ่น IR4057-50 หรือรุ่นอื่น ๆ จะมีหลักการและขั้นตอนที่คล้ายคลึงกัน โดยมีเป้าหมายคือการจ่ายแรงดันไฟฟ้ากระแสตรง (DC) สูง ๆ เพื่อวัดกระแสไฟฟ้ารั่วไหลผ่านฉนวน แล้วคำนวณเป็นค่าความต้านทาน (MΩ)
ข้อควรระวังด้านความปลอดภัยที่สำคัญที่สุด
-
ต้องตัดไฟทุกครั้ง: ต้องมั่นใจว่าได้ตัดการเชื่อมต่ออุปกรณ์หรือวงจรไฟฟ้าออกจากแหล่งจ่ายไฟหลักทั้งหมดแล้ว และตรวจสอบให้แน่ใจว่าไม่มีแรงดันไฟฟ้าอยู่ในระบบ (ใช้ฟังก์ชันวัดแรงดันไฟฟ้า V ของเครื่อง IR4057-50 ตรวจสอบก่อน)
-
คายประจุ: หลังจากทำการวัดเสร็จสิ้น ต้องปล่อยให้ประจุไฟฟ้าที่สะสมอยู่ในวงจรหรืออุปกรณ์ถูกคายออก (Discharge) ก่อนที่จะสัมผัสส่วนใด ๆ ของวงจร
ขั้นตอนการวัดความต้านทานฉนวน
-
การเตรียมการและการต่อสาย
-
ปิดไฟ: ปลดวงจรหรือถอดอุปกรณ์ที่ต้องการทดสอบออกจากระบบไฟฟ้า
-
ต่อสายวัด: เชื่อมต่อสายวัดสีดำ (Earth/Ground) เข้ากับ กราวด์ (Earth) หรือ โครง/ตัวถังโลหะ ของอุปกรณ์
-
เชื่อมต่อสายวัดสีแดง (Line) เข้ากับ ตัวนำ (Conductor) หรือ ขั้ว Line/Phase/Neutral ของอุปกรณ์ที่ต้องการวัด (เช่น สายไฟ, ขดลวดมอเตอร์)
-
-
การตั้งค่าเครื่องมือ
-
หมุนสวิตช์: หมุนสวิตช์เลือกฟังก์ชันไปที่โหมดวัดความต้านทานฉนวน (MΩ/IR)
-
เลือกแรงดันทดสอบ (Test Voltage): ตั้งค่าแรงดันทดสอบให้เหมาะสมกับแรงดันใช้งานของอุปกรณ์ (ดูตารางในหัวข้อถัดไป) โดยทั่วไปนิยมใช้แรงดันทดสอบเป็น 2 เท่าของแรงดันใช้งานปกติ เช่น อุปกรณ์ 220V ให้ทดสอบที่ 500V DC
-
-
การทดสอบและการอ่านค่า
-
กดปุ่ม Test: กดปุ่ม TEST (หรือ MEASURE) ค้างไว้ เครื่องจะจ่ายแรงดัน DC ตามที่ตั้งค่า
-
รอค่าคงที่: สังเกตหน้าจอจนกระทั่งค่าความต้านทานหยุดนิ่งหรือคงที่ (รุ่น IR4057-50 สามารถตัดสินผล PASS/FAIL ได้เร็วใน 0.3 วินาที)
-
บันทึกและวิเคราะห์: บันทึกค่าที่วัดได้ แล้วนำไปเปรียบเทียบกับค่ามาตรฐานที่ยอมรับได้
-
ปล่อยปุ่ม: ปล่อยปุ่ม TEST เพื่อหยุดการจ่ายแรงดัน และรอให้เครื่องคายประจุจนเสร็จสมบูรณ์
-
ข้อกำหนดมาตรฐานความต้านทานฉนวน
ค่าความต้านทานฉนวนที่ยอมรับได้จะต้องมีค่า มากกว่าค่าต่ำสุด (Minimum Acceptable Value) ตามมาตรฐานที่กำหนด โดยอ้างอิงจากแรงดันไฟฟ้าที่ใช้งานของระบบนั้น ๆ
1. มาตรฐาน IEC 60364 และ BS 7671 (อ้างอิงทั่วไป)
ตารางต่อไปนี้แสดงแรงดันทดสอบและค่าความต้านทานฉนวนขั้นต่ำที่แนะนำสำหรับการติดตั้งทางไฟฟ้าแรงดันต่ำ (Low Voltage Installations):
| แรงดันของวงจรที่กำหนด (Nominal Circuit Voltage) | แรงดันทดสอบ DC (Test Voltage DC) | ค่าความต้านทานฉนวนขั้นต่ำ (Rmin) |
| SELV/PELV (V ≤50V AC/120V DC) | 250 V DC | ≥0.5MΩ |
| ไม่เกิน 500 V (เช่น 220V, 380V) | 500 V DC | ≥1.0MΩ |
| มากกว่า 500 V | 1000 V DC | ≥1.0MΩ |
หมายเหตุ: 1 MΩ (Megohm) เท่ากับ $1,000,000$ โอห์ม
2. เกณฑ์ตามแรงดันใช้งาน (General Rule)
อีกกฎง่าย ๆ ที่ใช้กันทั่วไปในการเลือกแรงดันทดสอบคือการทดสอบที่ แรงดัน DC ประมาณ 2 เท่าของแรงดัน AC ใช้งาน ดังนี้:
| แรงดันไฟฟ้าในการทำงาน (Operating Voltage) | แรงดันทดสอบที่แนะนำ (Test Voltage DC) |
| 24 – 50 V | 50 – 100 V DC |
| 100 – 240 V | 250 – 500 V DC |
| 440 – 550 V | 500 – 1000 V DC |
3. ข้อกำหนดเฉพาะสำหรับมอเตอร์ไฟฟ้า (IEEE Std 43)
สำหรับมอเตอร์ไฟฟ้า มักมีการวัดระหว่างขดลวด (Winding) กับโครง (Frame) โดยมีเกณฑ์การประเมินคร่าว ๆ ดังนี้:
-
ดีเยี่ยม (Excellent): R ≥ 50 MΩ
-
ดี (Good): 10 MΩ ≤ R < 50 MΩ
-
ยอมรับได้ (Acceptable): 5 MΩ ≤ R < 10 MΩ
-
น่าสงสัย (Suspect): 2 MΩ ≤ R < 5 MΩ
-
แย่ (Bad): R < 2 MΩ
ค่าที่วัดได้ยิ่งสูงยิ่งดี เพราะหมายความว่าฉนวนนั้นสามารถต้านทานการไหลของกระแสรั่วไหลได้ดีมาก
